Zawór dwudrożny regulacyjny i odcinający pracują w instalacji grzewczej zupełnie inaczej
Zawór dwudrożny ma jedno wejście i jedno wyjście, ale może pełnić dwie różne funkcje: regulacyjną, gdy płynnie zmienia przepływ przez wymiennik lub obieg, albo odcinającą, gdy tylko otwiera i zamyka przepływ. Zawór regulacyjny dobiera się według współczynnika przepływu Kvs i spadku ciśnienia, a odcinający według średnicy przyłącza, szczelności i rodzaju siłownika. Pomylenie tych zastosowań to częsta przyczyna szumów, niestabilnej temperatury i szybkiego zużycia siłowników.
Zawór regulacyjny: liczy się Kvs, nie średnica
Zawór regulacyjny dwudrożny montuje się na przykład przed wymiennikiem ciepła w węźle, na zasilaniu nagrzewnicy w centrali wentylacyjnej, na obiegu klimakonwektorów albo na strefie ogrzewania płaszczyznowego. Jego zadaniem jest utrzymanie zadanej temperatury przez stopniowe zmniejszanie lub zwiększanie przepływu wody grzewczej. Grzyb zaworu przesuwa się na niewielkim skoku, zwykle kilka milimetrów, a siłownik ustawia go w położeniach pośrednich na sygnał ze sterownika.
Najważniejszym parametrem jest współczynnik Kvs, czyli przepływ wody w metrach sześciennych na godzinę przy całkowicie otwartym zaworze i spadku ciśnienia 1 bar. Zawór dobiera się tak, żeby przy przepływie obliczeniowym spadek ciśnienia na nim był porównywalny ze spadkiem na regulowanym obiegu, co zapewnia dobry autorytet zaworu. Jeżeli zawór jest za duży, cała regulacja odbywa się w pierwszych kilku procentach skoku: siłownik otwiera minimalnie i już płynie prawie pełny przepływ, a temperatura zaczyna oscylować.
Przykład: obieg nagrzewnicy wymaga przepływu 1,2 m3/h, a na zawór przewidziano spadek ciśnienia około 0,2 bar. Wymagany Kv wynosi 1,2 podzielone przez pierwiastek z 0,2, czyli około 2,7. Wybiera się najbliższy zawór z typoszeregu, zwykle Kvs 2,5, a rzeczywisty spadek ciśnienia na nim wyniesie wtedy około 0,23 bar. Wybór zaworu o Kvs 4 „na zapas” pogorszyłby regulację. W tym zakresie często stosowany jest zawór dwudrogowy (onninen.pl/produkt/DANFOSS-Zawor-regulacyjny-dwudrogowy-VS2-KVS-4-skok-5-065F2125,92395) o skoku 5 mm, przeznaczony do współpracy z siłownikami elektromechanicznymi i termicznymi, a w typoszeregu tej serii dostępne są też wersje o mniejszych współczynnikach.
Drugą ważną cechą jest charakterystyka zaworu. Do wymienników ciepła i nagrzewnic stosuje się zwykle charakterystykę stałoprocentową, która kompensuje nieliniową zależność mocy wymiennika od przepływu. Charakterystyka liniowa sprawdza się tam, gdzie moc rośnie proporcjonalnie do przepływu.
Zawór odcinający z napędem: otwarte albo zamknięte
W wielu instalacjach zawór nie ma regulować, tylko przełączać. Tak pracuje zawór strefowy, który otwiera obieg pokoju, gdy termostat zgłasza zapotrzebowanie na ciepło, zawór odcinający wężownicę zasobnika, zawór blokujący dopływ wody po wykryciu wycieku albo zawór odcinający obieg grzejników przy pracy pompy ciepła w trybie chłodzenia. W takich miejscach stosuje się najczęściej zawór kulowy z napędem, który ma pełny przelot, mały opór przepływu i dobrą szczelność w położeniu zamkniętym.
Przykładem jest zawór dwudrogowy z siłownikiem (onninen.pl/produkt/AFRISO-2-drogowy-zawor-kulowy-z-silownikiem-bev-9021300,514265), w którym napęd obraca kulę o 90 stopni. Przy doborze takiego zaworu liczy się średnica przyłącza dopasowana do rury, napięcie zasilania siłownika i sposób sterowania, a także czas przesterowania: zbyt szybkie zamknięcie dużego przepływu może wywołać uderzenie hydrauliczne.
| Cecha | Zawór regulacyjny | Zawór odcinający z napędem |
|---|---|---|
| Zadanie | płynna zmiana przepływu | otwarcie lub zamknięcie obiegu |
| Konstrukcja | grzyb i gniazdo, mały skok | zwykle kula z pełnym przelotem |
| Dobór | współczynnik Kvs i spadek ciśnienia | średnica rury, szczelność, czas przesterowania |
| Sterowanie | sygnał 0-10 V lub trójpunktowy | sygnał otwórz/zamknij |
| Opór w pozycji otwartej | zamierzony, część obliczeń | możliwie najmniejszy |
Na co uważać przy montażu i doborze siłownika
W ofertach hurtowni zawór dwudrożny (onninen.pl/produkty/Ogrzewanie/Zawory-i-akcesoria/Zawory-regulacyjne/Zawory-2-drogowe-regulacyjne-i-odcinajace) występuje w obu odmianach obok siebie, dlatego przed zamówieniem warto sprawdzić w karcie katalogowej, do czego dany model jest przeznaczony. Przy montażu i doborze pomaga kilka zasad:
- kierunek przepływu musi zgadzać się ze strzałką na korpusie, bo w odwrotnym kierunku zawór regulacyjny może drgać i hałasować przy niemal zamkniętym grzybie;
- siłownik dobiera się do konkretnego zaworu, sprawdzając skok i siłę zamykania, która musi pokonać różnicę ciśnień w zamkniętym zaworze;
- przed zaworem regulacyjnym warto zamontować filtr siatkowy, bo zanieczyszczenia osiadające na grzybie uniemożliwiają szczelne zamknięcie;
- w instalacji z wieloma zaworami dwudrożnymi przepływ zmienia się w szerokim zakresie, więc potrzebna jest pompa z regulacją ciśnienia różnicowego albo zawór upustowy, który zapewni minimalny przepływ przez źródło ciepła;
- siłownika nie montuje się pod zaworem, bo przy nieszczelności dławnicy woda kapie bezpośrednio na elektronikę.
Zawór trójdrożny różni się tym, że przy zmianie położenia nie zmniejsza całkowitego przepływu, tylko dzieli go między dwie drogi. Dlatego nie zawsze można go zastąpić dwudrożnym i odwrotnie: zamiana wymaga sprawdzenia, czy pompa i źródło ciepła poradzą sobie ze zmiennym przepływem w instalacji.
Przeczytaj także
Problem głośnego uderzenia wodnego po zamknięciu baterii - montaż stabilizatora ciśnienia
Od długiego czasu drażni Cię głośne uderzenie wody po zamknięciu baterii?
5 min czytania
Problem ciągłego wycieku wody z zaworu spustowego przy bojlerze - wymiana uszczelki
Pomimo że bojler jest niezbędnym elementem domowej instalacji…
4 min czytania
Problem braku ciepłej wody tylko w jednym punkcie poboru - diagnoza i naprawa
Codzienność potrafi zaskoczyć w najmniej oczekiwanych momentach…
5 min czytania