Jak założyć ogród deszczowy przy domu - wielkość niecki, rośliny i przelew

Woda z dachu domu jednorodzinnego to przy każdej ulewie setki litrów, które trzeba gdzieś skierować. Zamiast odprowadzać je rurą do kanalizacji albo zostawiać kałuże przy fundamentach, można wykorzystać je w ogrodzie. Ogród deszczowy to płytkie zagłębienie terenu obsadzone roślinami, które znoszą zarówno okresowe zalanie, jak i suszę. Woda z rury spustowej trafia do niecki, zatrzymuje się w niej na kilka godzin i stopniowo wsiąka w grunt. Rozwiązanie jest tanie, nie wymaga dużych prac ziemnych, a przy okazji tworzy atrakcyjną rabatę.

Gdzie umieścić ogród deszczowy

Najważniejsza zasada brzmi: woda ma wsiąkać z dala od budynku. Dobre miejsce spełnia kilka warunków:

• znajduje się w odległości co najmniej kilku metrów od fundamentów i ścian piwnicy,
• leży niżej niż wylot rury spustowej, żeby woda mogła spłynąć grawitacyjnie,
• jest oddalone od studni, szamba, przydomowej oczyszczalni i granicy działki,
• nie stoi na nim woda przez wiele dni po deszczu, co świadczyłoby o bardzo słabo przepuszczalnym gruncie lub wysokim poziomie wód gruntowych,
• nie przebiegają pod nim instalacje, na przykład kable i rury przyłączy.

Do niecki wodę doprowadza się korytkiem, rynienką z kamieni albo rurą ułożoną płytko w gruncie. Przy rurze spustowej przydaje się osadnik lub sito, które zatrzyma liście, żeby nie zamulały ogrodu. Podobne zasady prowadzenia wody od rynien opisaliśmy w artykule jak odprowadzić wodę z rynny garażu blaszanego lub wiaty.

Jak sprawdzić grunt i policzyć wielkość niecki

Przed kopaniem warto wykonać prosty test przepuszczalności. Wykop dół głębokości około 30 cm, napełnij go wodą i poczekaj, aż wsiąknie. Następnie napełnij ponownie i obserwuj, jak szybko opada poziom.

• Jeśli woda znika w ciągu kilku godzin, grunt jest dobrze przepuszczalny, zwykle piaszczysty.
• Jeśli wsiąka przez pół doby lub dłużej, grunt jest gliniasty i niecka musi być większa, a podłoże trzeba poprawić.
• Jeśli woda stoi ponad dobę, ogród deszczowy w tym miejscu nie wystarczy i potrzebne będzie inne rozwiązanie, na przykład zbiornik retencyjny.

Powierzchnię ogrodu deszczowego przyjmuje się zwykle jako część powierzchni dachu, z którego zbiera wodę. Przy gruntach piaszczystych wystarcza około 10-15 procent tej powierzchni, przy gliniastych potrzeba nawet 20-30 procent. Dla połaci o rzucie 60 m² oznacza to więc niecka od kilku do kilkunastu metrów kwadratowych. Głębokość zagłębienia wynosi zwykle 10-30 cm. Głębsza niecka zatrzyma więcej wody, ale dłużej będzie mokra, co nie wszystkie rośliny tolerują.

Budowa krok po kroku

1. Wyznacz kształt niecki. Wydłużony, nieregularny kształt wygląda naturalnie i lepiej rozprowadza wodę.
2. Zdejmij darń i wykop zagłębienie z łagodnymi skarpami. Dno powinno być poziome, żeby woda rozlewała się równo.
3. Przy gliniastym gruncie spulchnij dno i wymieszaj z piaskiem i kompostem albo wykonaj pod podłożem warstwę żwiru, która zwiększy pojemność.
4. Rozłóż mieszankę ziemi ogrodowej, piasku i kompostu na grubość kilkunastu centymetrów.
5. W miejscu wlotu wody ułóż kamienie lub otoczaki, które rozproszą strumień i zapobiegną wymywaniu ziemi.
6. Uformuj z wykopanej ziemi niski wał po niższej stronie niecki, żeby woda nie wypływała przy pierwszym deszczu.
7. Posadź rośliny i ściółkuj korą lub żwirem, żeby ograniczyć chwasty i parowanie.

Do budowy wystarczą szpadel, grabie, taczka i poziomica na długiej łacie, którą sprawdza się dno niecki i wysokość wału. Większe ogrody deszczowe w glinie warto wykopać minikoparką, ale ostrożnie, żeby nie ugnieść dna ciężkim sprzętem, bo zbity grunt gorzej przyjmuje wodę. Dobrze jest też zaplanować prace na suchy okres i nie wpuszczać wody do niecki, zanim rośliny się nie przyjmą, a podłoże nie osiądzie. Do tego czasu wodę z rury spustowej można czasowo kierować w dotychczasowe miejsce.

Przelew na wypadek ulewy

Nawet dobrze policzona niecka czasem się przepełni, na przykład podczas burzy lub roztopów. Dlatego potrzebny jest przelew awaryjny w najniższym punkcie wału. Może to być wyłożone kamieniami obniżenie, z którego woda spływa dalej po terenie, albo rura drenarska poprowadzona do studni chłonnej, skrzynek rozsączających lub rowu. Kierunek przelewu musi być bezpieczny: nie w stronę budynku i nie na sąsiednią działkę. Do wykonania odpływu nadają się rury drenarskie w otulinie, ułożone w obsypce żwirowej.

Jeśli na działce jest już podziemny zbiornik lub system rozsączający, przelew z ogrodu deszczowego można do niego włączyć. Więcej o takich rozwiązaniach przeczytasz w tekście zbiorniki retencyjne i geowłókniny w praktyce.

Jakie rośliny posadzić

Rośliny w ogrodzie deszczowym muszą znosić krótkotrwałe zalanie korzeni i okresy suszy. Najniższą, najczęściej mokrą część obsadza się gatunkami lubiącymi wilgoć, a skarpy roślinami bardziej odpornymi na przesychanie. Sprawdzają się między innymi:

• kosaciec syberyjski i kosaciec żółty,
• turzyce i trawy ozdobne lubiące wilgotne stanowiska,
• krwawnica pospolita, tojeść kropkowana, sadziec purpurowy,
• niskie krzewy, na przykład dereń biały, na obrzeżach niecki.

Unikaj roślin, które źle znoszą zastój wody przy korzeniach, na przykład lawendy czy większości roślin skalnych. Mogą one rosnąć najwyżej na górnej krawędzi wału, gdzie ziemia szybko przesycha. Gęste nasadzenia lepiej utrzymują przepuszczalność gleby, bo korzenie rozluźniają podłoże. W pierwszym roku rośliny trzeba podlewać w czasie suszy, później radzą sobie same.

Pielęgnacja ogrodu deszczowego wymaga niewiele pracy. Wiosną i jesienią warto usunąć liście i osad z wlotu, uzupełnić ściółkę i sprawdzić, czy przelew nie jest zablokowany. Jeśli po kilku latach woda zaczyna stać dłużej niż dobę, podłoże jest zamulone i trzeba je spulchnić lub częściowo wymienić. Dobrze wykonana niecka przez lata zatrzymuje deszczówkę na działce, odciąża rynny i kanalizację, a przy tym zasila ogród wodą, za którą nie trzeba płacić.