Jak sterować kilkoma grzejnikami elektrycznymi jednym termostatem - stycznik i przewody
W domach i mieszkaniach ogrzewanych prądem często w jednym dużym pomieszczeniu wisi kilka grzejników konwektorowych lub panelowych. Każdy ma własny termostat, każdy mierzy temperaturę tuż przy sobie i każdy ustawia się inaczej. Efekt jest znany: jeden grzejnik pracuje bez przerwy, drugi prawie wcale, a w pokoju i tak jest za zimno albo za ciepło. Rozwiązaniem jest sterowanie całą grupą grzejników z jednego termostatu pokojowego, który mierzy temperaturę w reprezentatywnym miejscu i włącza wszystkie grzejniki jednocześnie przez stycznik.
Jak działa sterowanie przez stycznik
Termostat pokojowy ma zwykle styk o niewielkiej obciążalności, przeznaczony do sterowania, a nie do bezpośredniego zasilania dużej mocy. Gdyby podłączyć przez niego trzy czy cztery grzejniki po 1,5-2 kW, styk szybko by się przegrzał i wypalił. Dlatego stosuje się układ dwustopniowy:
- termostat załącza tylko cewkę stycznika, przez którą płynie bardzo mały prąd,
- stycznik zamontowany w rozdzielnicy zamyka swoje styki główne i podaje zasilanie na obwody grzejników.
Stycznik instalacyjny ma budowę modułową, montuje się go na szynie obok wyłączników nadprądowych. Wersje instalacyjne pracują ciszej niż styczniki przemysłowe, co ma znaczenie, gdy rozdzielnica wisi w przedpokoju. Podobną zasadę sterowania opisaliśmy przy ogrzewaniu podłogowym w poradniku jak dobrać i podłączyć termostat do maty grzewczej.
Jak dobrać stycznik i zabezpieczenia
Punktem wyjścia jest suma mocy grzejników w sterowanej grupie. Przykład: trzy grzejniki po 1,5 kW to 4,5 kW. Przy napięciu 230 V daje to prąd około 19,6 A. W praktyce:
- stycznik dobiera się z zapasem, według prądu dla obciążenia rezystancyjnego podanego w karcie katalogowej (kategoria AC-1), w tym przykładzie 25 A,
- przy większej liczbie grzejników warto rozdzielić je na kilka obwodów i użyć stycznika wielotorowego, w którym każdy tor zasila jeden obwód,
- każdy obwód grzejników ma własny wyłącznik nadprądowy dobrany do przekroju przewodu,
- napięcie cewki stycznika musi odpowiadać napięciu sterowania, najczęściej 230 V AC.
Przy dużej mocy całkowitej ogrzewania trzeba sprawdzić także moc przyłączeniową i rozkład obciążenia na fazy. Zasady planowania ogrzewania elektrycznego w całym domu opisaliśmy w artykule jak dobrać kocioł elektryczny do domu, a wiele uwag dotyczących zasilania i zabezpieczeń dotyczy też grzejników bezpośrednich.
Przewody i podłączenie krok po kroku
Układ składa się z dwóch rodzajów obwodów: sterującego i zasilającego.
- Obwód sterujący prowadzi się od rozdzielnicy do termostatu i z powrotem do cewki stycznika. Wystarcza przewód 1,5 mm², z żyłami potrzebnymi do zasilania termostatu, jeśli jest elektroniczny.
- Obwody zasilające grzejników wychodzą z zacisków wyjściowych stycznika. Przekrój dobiera się do prądu obwodu, typowo 2,5 mm² dla obwodu zabezpieczonego wyłącznikiem 16 A.
- Grzejniki najlepiej podłączać na stałe do puszek przyłączeniowych zamiast do gniazd. Eliminuje to ryzyko przegrzanych wtyczek przy długiej pracy.
- Termostaty wbudowane w grzejniki ustawia się na wyższą temperaturę niż termostat pokojowy. Dzięki temu nie wyłączają grzejnika przed czasem, a jednocześnie zostaje zachowane ich zabezpieczenie przed przegrzaniem.
- Po montażu sprawdza się działanie układu, pomiar rezystancji izolacji i skuteczność ochrony przeciwporażeniowej.
Prace w rozdzielnicy wykonuje osoba z uprawnieniami elektrycznymi, która podpisze też protokół pomiarów.
W rozdzielnicy warto przewidzieć wyłącznik, który pozwoli odłączyć całą grupę grzejników na lato lub w razie awarii, oraz opisać stycznik i obwody, żeby po latach było wiadomo, co steruje którym pomieszczeniem. Niektóre styczniki instalacyjne mają przełącznik pracy ręcznej, który pozwala załączyć grzejniki z pominięciem termostatu, na przykład przy jego wymianie. Jeśli w domu działa taryfa wielostrefowa, do obwodu sterującego można dołączyć sygnał z zegara sterującego, tak żeby grzejniki pracowały głównie w tańszych godzinach.
Gdy grzejników jest kilka w różnych pomieszczeniach, dobrym rozwiązaniem są osobne strefy: każde pomieszczenie lub grupa pomieszczeń ma własny termostat i własny stycznik albo tor stycznika. Pozwala to utrzymywać niższą temperaturę w sypialni i wyższą w łazience bez ręcznego przestawiania grzejników.
Przed zakupem warto sprawdzić, czy grzejniki w ogóle nadają się do sterowania zewnętrznego. Grzejniki z prostym termostatem mechanicznym zwykle można ustawić na maksimum i sterować nimi przez zasilanie. Niektóre modele elektroniczne po zaniku napięcia wracają do trybu czuwania i wymagają ręcznego włączenia, przez co nie współpracują ze stycznikiem. Część producentów przewiduje w takich grzejnikach wejście przewodu sterującego lub własny system termostatów bezprzewodowych, który może być prostszą alternatywą.
Gdzie zamontować termostat pokojowy
Termostat steruje całą grupą grzejników, więc jego lokalizacja decyduje o komforcie. Dobre miejsce to ściana wewnętrzna na wysokości około 1,5 m, z dala od grzejników, okien, drzwi zewnętrznych i bezpośredniego słońca. Nie powinien wisieć nad telewizorem, przy kuchence ani w przeciągu. Termostat elektroniczny z harmonogramem pozwala obniżać temperaturę w nocy i pod nieobecność domowników, co przy ogrzewaniu elektrycznym daje odczuwalną różnicę w rachunkach, szczególnie przy taryfie wielostrefowej.
Typowe błędy
- Podłączenie kilku grzejników bezpośrednio przez styk termostatu bez stycznika.
- Stycznik dobrany na styk, bez zapasu na długotrwałą pracę.
- Wszystkie grzejniki na jednym obwodzie i jednym przewodzie o zbyt małym przekroju.
- Wyłączenie wbudowanych zabezpieczeń grzejników zamiast ustawienia ich termostatów na wyższą wartość.
- Termostat pokojowy zamontowany nad grzejnikiem lub przy oknie.
Aparaturę do takiego układu, w tym styczniki instalacyjne modułowe o różnej liczbie torów, dobiera się do mocy grzejników i liczby obwodów. Dobrze zaprojektowany układ sprawia, że kilka grzejników zachowuje się jak jedno źródło ciepła, a temperatura w pomieszczeniu jest równa i przewidywalna.
Przeczytaj także
Jak dobrać kocioł elektryczny do domu - moc, zasilanie trójfazowe i taryfa
Kocioł elektryczny nie potrzebuje komina ani przyłącza gazu, ale wymaga odpowiedniej mocy przyłączeniowej i dobrze dobranej taryfy.
5 min czytania
Jak bezpiecznie korzystać z termowentylatora zimą - moc, gniazdo i przedłużacz
Termowentylator szybko dogrzeje chłodny pokój, ale przy mocy 2 kW potrafi przegrzać gniazdko, przedłużacz i stare przewody.
5 min czytania
Jak dobrać grzałkę elektryczną do bufora, żeby wykorzystać nadwyżki z fotowoltaiki
Grzałka w buforze lub zasobniku to prosty sposób, żeby nadwyżki…
5 min czytania